Mở rộng đàn ong dú miền Nam: ba cái sai vì trời thuận

Miền Nam được xem là đất lành cho ong dú: ấm quanh năm, không có mùa đông, vườn cây ăn trái và hàng rào hoa ở đâu cũng có. Chính vì dễ nên ở đây người ta hay mất đàn theo một cách rất riêng: không phải vì trời, mà vì mình quá tự tin. Đàn lên nhanh, tách cái gì cũng sống, thế là cứ tách. Đến một lúc, vườn đầy thùng mà mật không thấy tăng, tổ nào cũng lưng lửng, rồi kiến kéo vào vài tổ yếu nhất.

Bài này không bàn chuyện có nên mở rộng hay không. Ở miền Nam, mở rộng là chuyện tự nhiên. Bài này bàn về ba cái sai hay gặp khi mở rộng quá nhanh, và một nhịp làm thay thế.

Cái sai thứ nhất: tính sức vườn theo mùa mưa

Mùa mưa ở miền Nam cây cối xanh tốt, hoa nở khắp nơi, đàn ong thường mạnh nhất năm. Nếu nhìn vào lúc này mà tính số tổ, sẽ luôn tính dư. Bước sang cuối mùa khô, thường khoảng tháng hai đến tháng tư, nắng gắt, nhiều cây ngừng hoa, cỏ dại cháy vàng. Ong dú chỉ kiếm ăn trong bán kính vài trăm mét quanh tổ, nên quãng này mới cho thấy vườn nuôi nổi bao nhiêu.

Cách tránh: tách trong mùa mưa thì được, nhưng chỉ quyết định tách tiếp sau khi các tổ đã qua cuối mùa khô mà vẫn giữ độ nặng. Muốn nâng trần lên thì trồng thêm cây có hoa vào đúng quãng khô, chẳng hạn những loại hoa bụi, cây ăn trái ra bông trái mùa. Gợi ý thêm ở mục Nguồn hoa địa phương.

Cái sai thứ hai: quên rằng kiến cũng thích miền Nam

Cái nóng ẩm quanh năm làm ong dú khoẻ, nhưng cũng làm kiến, mối sinh sôi. Một tổ khoẻ tự giữ được cửa. Một tổ mới tách, ít ong, vừa mất một nửa lực lượng thì dễ bị kiến tràn vào, nhất là kiến vàng, kiến đen làm tổ trên cây gần đó. Tổ bị kiến vào thì ong có thể bỏ tổ chỉ trong vài ngày.

Điều này nghĩa là mỗi tổ mới tách sẽ cần mình để mắt nhiều hơn trong vài tuần đầu:

• Chân kê đặt trong chén nước, nhớ châm nước vì mùa khô bay hơi nhanh.
• Không để cành cây, dây leo chạm vào thùng, tạo cầu cho kiến.
• Thu hẹp cửa tổ con cho vừa sức đàn canh giữ.
• Đi một vòng kiểm tra chân kê vài ngày một lần.

Tách năm tổ cùng một lúc là năm tổ cần trông cùng một lúc. Nếu mình chỉ có buổi sáng sớm trước khi đi làm, hãy tính số tổ theo đó.

Cái sai thứ ba: chia đàn quá mỏng

Ở miền Nam, đàn tách ra thường sống được, nên người ta dễ tách khi đàn mẹ mới vừa phải. Kết quả là nhiều tổ nhỏ: đủ sống nhưng không dư. Một tổ ong dú cần đông ong mới có lực làm thêm hũ mật ngoài phần tự dùng. Mười tổ nhỏ không thay được năm tổ đầy.

Cách tránh: chỉ tách đàn thật mạnh, nặng tay, đông ong, bánh tổ non nhiều và hũ mật phấn đầy. Sau khi tách, chờ cả hai bên đầy lại rồi mới tính lần tiếp, thường là vài tháng trở lên.

Một nhịp làm thay thế

Ghi chép là thứ biến cảm giác thành số liệu của chính vườn mình. Muốn ghi gọn trên điện thoại, đặt lịch kiểm kiến, kiểm độ nặng theo tuần, có thể dùng app.ongdu.com. Thêm các mô hình nuôi khác nhau cho hộ gia đình ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Xem một trại thật trước khi tăng đàn

Ở miền Nam có lợi thế là trại nuôi ong dú không xa. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú, có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật; thông tin chung ở ongquy.com. Trước khi tăng đàn, đến xem cách bố trí giá kê, chống kiến và cách nhận ra một đàn đủ mạnh để tách sẽ đỡ mò mẫm hơn nhiều; có thể đăng ký buổi học thực hành qua ongdu.com/tour.

Câu hỏi thường gặp