Vài tổ ong dú trong vườn nhà miền Nam: 6 lỗi hay gặp

Ở miền Nam, nhiều nhà vẫn còn khoảnh vườn với vài cây xoài, chôm chôm, mận, dừa, hàng rào bông trang, bờ mương có cỏ dại trổ hoa. Khí hậu ấm quanh năm, chỉ chia hai mùa mưa nắng. Đây là điều kiện dễ chịu nhất trong cả nước cho ong dú, nên nuôi vài tổ trong vườn nhà gần như là kiểu nuôi quen thuộc ở phương Nam.

Dễ nhưng không có nghĩa là không mất đàn. Phần lớn đàn hỏng trong vườn nhà không phải do thời tiết khắc nghiệt mà do những lỗi rất đời thường. Bài này đi thẳng vào sáu lỗi hay gặp nhất và cách tránh.

Lỗi 1: Đặt thùng sát gốc cây, sát mương

Thấy dưới gốc xoài mát nên đặt thùng ngay đó, sát đất. Kết quả là kiến đi lên từ gốc cây, hơi ẩm bốc từ mương làm thùng mốc, mùa mưa nước tạt bùn vào cửa tổ. Cách đúng là đặt thùng trên chân đế riêng, cao ngang ngực, cách thân cây một khoảng để cành lá không chạm vào thùng, cách bờ mương vài bước. Chỗ tốt là có nắng sáng chiếu vào cửa tổ và có bóng mát từ trưa trở đi.

Lỗi 2: Coi thường kiến

Miền Nam nhiều loại kiến, và đầu mùa mưa là lúc kiến dời tổ, đi tìm thức ăn rất mạnh. Một đàn kiến vào được thùng có thể làm đàn ong bỏ tổ.

• Mỗi chân đế đặt trong một bát hay lon nước, thêm chút dầu ăn để nước không thành đường cho kiến bò qua.
• Cắt cỏ dưới chân đế, không để cành lá hay dây leo bắc cầu sang thùng.
• Kiểm tra bát nước sau mỗi trận mưa to, lá rụng vào là kiến có cầu.

Lỗi 3: Quên vườn đang phun thuốc

Vườn cây trái thường phun thuốc vào mùa ra hoa, đậu trái, có khi ngay vườn nhà mình. Ong dú kiếm ăn quanh tổ nên dính thuốc rất nhanh.

Lỗi 4: Mở thùng xem quá nhiều

Người mới nuôi tò mò, cứ vài hôm lại mở nắp xem. Mỗi lần mở, đàn phải bịt lại khe hở bằng keo, mất công và mất nhiệt; ruồi nhỏ và kiến cũng có dịp lọt vào. Muốn biết đàn khoẻ hay yếu, hãy đứng nhìn cửa tổ vào giữa buổi sáng nắng: ong ra vào đều, có con mang phấn về là ổn. Chỉ mở thùng khi có lý do rõ ràng, chọn ngày nắng ráo, làm nhanh rồi đậy lại.

Lỗi 5: Lấy mật quá sớm, quá nhiều

Ở miền Nam, cuối mùa khô là quãng nắng gắt, hoa dại cạn. Nếu thu mật ngay trước quãng này, đàn sẽ đói. Mùa mưa thì có những đợt mưa chiều kéo dài nhiều ngày, ong ra ngoài ít. Nguyên tắc dễ nhớ: chỉ lấy mật khi đàn đã đông, nhiều bình mật nắp kín, và luôn chừa lại phần lớn. Năm đầu tốt nhất là để nguyên. Mật ong dú chua thanh, nhiều nước nên cất ngăn mát cho giữ vị.

Lỗi 6: Nuôi một lúc quá nhiều tổ

Thấy vườn rộng, cây nhiều nên mua một lần cả chục tổ. Những lỗi kể trên nếu xảy ra thì nhân lên theo số tổ. Hai, ba tổ trong năm đầu là đủ để học: biết đàn khoẻ trông thế nào, biết vườn nhà mình có những quãng thiếu hoa nào. Khi đàn đã đông thì tách ra để có thêm tổ; ong dú nhân đàn bằng tách, không đi bắt tổ ngoài tự nhiên.

Những cây trong vườn và quanh xóm có ích cho ong được tổng hợp ở mục Nguồn hoa địa phương; còn cách người nuôi trong vùng xoay xở theo mùa thì xem ở Kinh nghiệm người nuôi.

Khởi đầu gọn với tổ giống khoẻ

Tránh được sáu lỗi trên thì vài tổ trong vườn nhà miền Nam thường sống khoẻ. Phần còn lại là bắt đầu từ đàn tốt. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn nuôi, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; người ở miền Nam đi lại gần nên có thể ghé xem rồi chọn. Khi đã có vài đàn và muốn trao đổi tổ, mật với người nuôi khác thì có chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp