Ong dú qua mùa khô miền Nam: vườn trái và sân thượng

Miền Nam chỉ có hai mùa, và mùa khô ở đây hiền hơn nhiều nơi: không rét, không gió Lào, không bão. Chính vì hiền nên người nuôi dễ chủ quan. Ra Tết, vườn trái còn trổ bông, ong dú bay rộn ràng; tới tháng ba, tháng tư thì nắng gắt dần, cỏ ven bờ ruộng khô, hoa trong vườn thưa hẳn, và đàn bắt đầu ăn vào kho. Quãng cuối mùa khô, trước những cơn mưa đầu mùa, mới là quãng cần để mắt.

Người nuôi ong dú ở miền Nam thường thuộc một trong hai kiểu: có vườn cây ăn trái ở quê, hoặc ở nhà phố, đặt vài thùng trên sân thượng, ban công. Hai kiểu này qua mùa khô theo hai cách khác nhau.

Đầu mùa khô: lúc để tích, không phải lúc để thu

Quanh Tết và sau Tết, nhiều loại cây trong vườn miền Nam ra bông: cây ăn trái, dừa, các loại cỏ hoa ven mương. Đàn ong dú tích mật, tích phấn mạnh. Người nuôi hay muốn thu mật bán Tết hoặc làm quà. Thu được, nhưng thu có chừng mực.

• Chỉ lấy những bầu mật đã đóng nắp ở rìa tổ, không đụng vào vùng ấu trùng.
• Để lại toàn bộ bầu phấn; đó là thức ăn nuôi ong non suốt mấy tháng nắng.
• Mật ong dú nhiều nước, vị chua thanh; thu xong cho vào lọ sạch, để ngăn mát tủ lạnh.

Nếu nuôi trong vườn cây ăn trái

Lợi thế lớn nhất của vườn là bóng mát và nguồn hoa sẵn có. Rủi ro lớn nhất là thuốc. Vườn trái mùa khô hay được xử lý ra hoa, phun dưỡng bông, phun trừ sâu.

1. Ghi lại lịch phun của chính vườn mình và hỏi vườn kế bên.
2. Hôm phun, đóng cửa tổ từ tối hôm trước, mở lại khi thuốc khô hẳn.
3. Đặt thùng ở góc vườn xa hàng cây hay phun nhất, dưới tán cây lâu năm.
4. Dưới chân kê luôn có chén nước hoặc mỡ chặn kiến; mùa khô kiến vàng, kiến đen kéo vào tổ rất nhanh.

Muốn biết thêm cây nào trong vườn miền Nam ong dú hay lấy, xem mục Nguồn hoa địa phương.

Nếu nuôi trên sân thượng nhà phố

Ở thành phố, ong dú vẫn tìm được hoa từ cây xanh đường phố, công viên, chậu kiểng nhà hàng xóm. Cái khó là nhiệt: sân thượng bê tông, mái tôn hấp nắng, buổi chiều bốc hơi nóng ngược lên.

Đừng đặt thùng ngay dưới cục nóng máy lạnh hoặc gần chỗ phơi đồ có xịt hoá chất. Các cách đặt thùng cho nhà phố được bàn kỹ hơn ở Mô hình nuôi phù hợp.

Tháng ba, tháng tư: để đàn tự lo, mình chỉ canh

Đây là quãng đàn sống nhờ kho. Việc của người nuôi gói lại ở ba chữ: che, canh, chặn.

• Che nắng chiều cho thân thùng.
• Canh cửa tổ mỗi sáng: ong về có mang phấn không, có ấu trùng bị kéo ra không.
• Chặn kiến, thằn lằn, ong ăn trộm từ đàn khác.

Không tách đàn, không thu mật trong quãng này. Chỉ cho ăn bù khi đàn đói rõ, đặt chén mật pha loãng có rơm ngoài cửa tổ, mỗi lần một ít.

Đón mưa đầu mùa

Những cơn mưa đầu mùa ở miền Nam thường đổ ào vào buổi chiều. Mưa về là hoa nở lại, nhưng cũng là lúc kiến dời tổ tìm chỗ khô và mối mọt hoạt động. Kiểm tra nắp thùng có kín không, chân kê có vững không trước khi mưa lớn. Đợi mưa đều, đàn mạnh lên rồi mới tính chuyện tách.

Thêm đàn, thêm sản phẩm từ ong

Cuối mùa khô là lúc nhiều người nhìn lại số đàn và muốn bắt đầu nghiêm túc hơn vào mùa mưa. Nên nhận tổ giống nhân bằng tách từ trại, đàn có chúa và đủ kho. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, ngay cạnh Sài Gòn, có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật; thông tin tại ongquy.com. Người ở gần có thể ghé tour tham quan, học thực hành để xem cách tách đàn ngoài thực tế.

Câu hỏi thường gặp