Chuyện một ngày của người nuôi ong dú lâu năm miền Nam

Trời phương Nam chưa sáng hẳn, gà đã gáy, người nuôi ong dú lâu năm đã ra vườn với ly cà phê. Không mang theo đồ nghề gì nhiều, chỉ đi một vòng quanh dãy thùng kê dưới tán cây ăn trái. Với họ, nuôi ong dú ở miền Nam không phải việc của những ngày lớn mà là việc của những phút nhỏ lặp lại mỗi ngày, quanh năm, vì ở đây khí hậu nóng ẩm cho ong làm việc gần như liên tục, và kiến, mối cũng vậy.

Bài này kể lại một ngày bình thường của người nuôi lâu năm ở phương Nam, và những gì thay đổi khi chuyển từ mùa nắng sang mùa mưa.

Sáng sớm: đứng nhìn cửa tổ

Khoảng thời gian từ lúc mặt trời lên tới giữa buổi sáng là lúc ong dú ra vào đông nhất. Người nuôi lâu năm dùng chính lúc này để đọc sức khỏe đàn mà không cần mở thùng. Họ nhìn mấy thứ quen thuộc:

• Ong về có mang phấn ở chân sau không, phấn màu gì, nhiều hay ít.
• Ống cửa tổ làm bằng sáp, keo có được đắp tiếp, có còn nguyên không.
• Có ong canh đứng ở cửa không, có ong lạ hay kiến lảng vảng không.
• Dưới chân thùng có xác ong rơi nhiều bất thường không.

Mỗi thùng chỉ mất vài phút. Đàn nào khác lạ thì đánh dấu để chiều xem kỹ hơn.

Giữa trưa: để yên cho đàn

Trưa nắng phương Nam gắt, người nuôi lâu không làm gì với thùng vào giờ này. Mở thùng giữa trưa vừa làm đàn rối, vừa dễ làm sáp mềm, mật rỉ ra hút kiến. Nếu có việc thì chỉ là kiểm mái che, xem nắng có chiếu thẳng vào hông thùng không, rồi điều chỉnh tấm che. Người mới hay tranh thủ giờ nghỉ trưa để mở thùng xem; đó là thói quen người nuôi lâu đã bỏ từ lâu.

Chiều mát: cuộc chiến với kiến

Ở xứ nóng ẩm, kiến là kẻ thù thường trực. Chiều mát là lúc người nuôi lâu năm đi vòng thứ hai, lần này nhìn xuống dưới chân thùng:

1. Bát nước hoặc lớp chống kiến ở chân kê còn tác dụng không, có bị lá rụng bắc cầu qua không.
2. Có cành cây, dây leo nào chạm vào thùng không; có thì cắt ngay.
3. Có đường kiến mới trên thân cây gần đó không.
4. Gỗ chân kê có dấu mối đùn đất không, nhất là sau vài trận mưa.

Việc này nghe đơn giản nhưng bỏ vài tuần là đủ để kiến vào một đàn. Người bỏ nghề ở phương Nam phần nhiều không phải vì đàn chết do bệnh, mà vì lơi việc nhỏ này.

Mùa nắng và mùa mưa khác nhau ra sao

Lịch hoa theo mùa của các vườn cây phương Nam có trong mục Nguồn hoa địa phương.

Tối: vài dòng ghi chép

Ngày của người nuôi lâu năm kết thúc bằng vài dòng ghi: đàn nào mạnh, đàn nào lạ, đã làm gì. Nghe thì thừa, nhưng sau vài tháng, những dòng đó cho thấy những điều trí nhớ bỏ qua, như một đàn cứ yếu đi mỗi lần vào mùa mưa, hay một góc vườn thùng nào đặt ở đó cũng kém. Ai thích ghi bằng điện thoại có thể dùng app quản lý trại ong để đặt lịch kiểm tra từng đàn.

Muốn bắt đầu thì nên có gì trong tay

Người nuôi lâu năm ở phương Nam thường khuyên bắt đầu với vài đàn khỏe, mua từ nơi nhân giống bằng cách tách, kèm thùng chắc và chân kê chống kiến ngay từ đầu. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, ngay trong vùng khí hậu phương Nam, có tổ giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; có thể xem tại ongquy.com. Còn ai muốn tìm mua bán tổ, mật giữa những người nuôi với nhau thì có thể ghé chợ ong dú. Đọc thêm những câu chuyện nghề khác ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Câu hỏi thường gặp