Chuyển mùa miền Nam: hai lần đổi nhịp ở cửa tổ ong dú

Người nuôi ong dú ở Nam Bộ có lợi thế lớn: trời ấm quanh năm, đàn không phải nghỉ rét. Nhưng cũng vì thế mà nhiều người quên mất đàn vẫn đổi nhịp, và đổi tới hai lần một năm. Mưa đầu mùa là lần ai cũng để ý. Lần còn lại, lúc mưa dứt chuyển sang nắng khô, mới là lần hay bị bỏ qua.

Không cần mở thùng để biết đàn đang ở nhịp nào. Đứng trước cửa tổ năm phút mỗi sáng, nhìn đúng năm thứ dưới đây là đủ.

Năm thứ cần nhìn ở cửa tổ

1. Lượt ra vào

Đếm thử số ong bay vào trong một phút, cùng một giờ mỗi sáng. Không cần con số chính xác, chỉ cần so tuần này với tuần trước. Tăng đều là đàn đang lên, tụt đột ngột trong khi trời đẹp là có chuyện.

2. Màu phấn trên chân ong

Một hai màu quen thuộc là nguồn hoa ổn định. Nhiều màu lạ trong cùng buổi là vườn quanh đó vừa có thêm cây trổ bông.

3. Lính gác

Đàn khỏe luôn có vài con đứng ở miệng ống. Cửa tổ trống trơn, ong lạ hay kiến ra vào tự nhiên là đàn đang yếu.

4. Ống cửa

Ống được đắp thêm, miệng ống sạch là đàn có quân và có nhựa cây. Ống khô, sứt không ai sửa là dấu hiệu nên theo dõi.

5. Rác đàn đẩy ra

Ong dú dọn tổ và đẩy rác ra ngoài. Vài vụn nhỏ là bình thường. Xác ong chết rải dày trước thùng thì cần tìm nguyên nhân, thường là thuốc.

Năm thứ ấy đổi thế nào qua hai lần chuyển mùa

Lần chuyển ít ai để ý: mưa dứt, nắng về

Khi mùa mưa kết thúc, nhiều người thấy đàn đầy mật và muốn lấy ngay. Nhưng phía trước là mấy tháng nắng khô, hoa thưa dần ở những nơi không tưới. Lấy quá tay vào lúc này, đàn bước vào mùa khô với kho rỗng. Nên để lại phần lớn dự trữ, chỉ lấy ở đàn thật đông, và che bóng cho thùng trước khi nắng gắt.

Ở vùng có vườn tưới quanh năm, cây ăn trái vẫn ra hoa theo đợt nên đàn đỡ thiếu hơn. Còn ở nhà phố, sân thượng, nguồn hoa phụ thuộc cây cảnh và công viên quanh đó, nhịp đàn có khi lệch hẳn với lịch mùa ngoài vườn.

Vườn xịt thuốc: chuyện phải nói trước với hàng xóm

Miền Nam canh tác dày, rau màu và vườn trái cây hay phun thuốc, nhất là lúc cây ra bông. Đó cũng là lúc ong dú bay tới nhiều nhất. Cách phòng hiệu quả nhất không nằm trong thùng mà nằm ở hàng rào:

• Hỏi hàng xóm lịch phun, nhờ báo trước một hôm.
• Thùng sát vườn hay phun thì dời ra xa hơn hoặc đặt sau hàng cây chắn.
• Ngày vườn bên phun, có thể che tạm cửa tổ bằng lưới thưa vào buổi sáng, gỡ ra khi xong việc.

Lịch ra hoa của cây ăn trái và rau màu trong vùng có ở mục Nguồn hoa địa phương.

Tách đàn: chờ cửa tổ nói đủ

Tách đàn ong dú hợp nhất khi đã vào mưa được một thời gian, ong non tập bay đều, tổ đông, có dự trữ. Đừng tách ngay sau vài trận mưa đầu; nắng lại vài tuần là đàn chững. Nhân đàn bằng cách tách, không đi bắt tổ ngoài tự nhiên. Các cách bố trí đàn trong vườn nhỏ hay trên sân thượng có trong mục Mô hình nuôi phù hợp.

Ghé trại cho chắc tay

Ở miền Nam, đi một chuyến xem trại là cách nhanh nhất để thấy tận mắt cửa tổ đàn khỏe trông ra sao. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật. Ai muốn học thực hành ngay tại trại có thể đăng ký tour tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp