Quãng thiếu hoa miền Nam: năm hiểu lầm hay gặp

Ở miền Nam, câu người ta hay nói là: nắng ấm quanh năm, vườn nào cũng có bông, ong dú đâu có đói. Phần lớn năm thì đúng. Nhưng cuối mùa khô, trước khi mưa đầu mùa về, vẫn có một quãng hụt. Nó ngắn, vài tuần, và vì ngắn nên hay bị xem nhẹ. Đàn không chết ngay, chỉ chững lại, rồi bước vào mùa mưa yếu hơn đàn bên cạnh mà người nuôi không rõ vì sao.

Thay vì kể lại chuyện thiếu hoa từ đầu, bài này đi qua năm hiểu lầm hay gặp ở người nuôi vườn nhà miền Nam, mỗi cái kèm cách nhìn đúng.

Hiểu lầm 1: «Vườn rộng thì ong đủ ăn»

Ong dú bay ngắn hơn ong mật nhiều, phần lớn kiếm ăn quanh tổ. Một vườn rộng nhưng chỉ một loại cây, nở một đợt, thì phần còn lại của năm vẫn trống. Điều đàn cần là hoa rải rác nhiều tuần trong tầm gần, không phải nhiều cây.

Hiểu lầm 2: «Ong còn bay là còn ăn»

Trời nắng, ong dú vẫn ra vào. Nhưng ra vào không có nghĩa là có thu. Hãy nhìn chân ong: những con về có cục phấn vàng, cam ở chân là đàn đang có nguồn. Vào giờ nắng đẹp mà phần lớn về chân trơn, đàn đang đi tìm mà không thấy. Đó là dấu hiệu sớm nhất và rẻ nhất, chỉ tốn năm phút đứng xem.

Hiểu lầm 3: «Dọn vườn sạch cho ong dễ bay»

Mùa khô, nhiều nhà phát sạch cỏ, đốt lá, dọn thực bì để phòng cháy. Việc phòng cháy là cần, nhưng lớp cỏ hoa nhỏ ven bờ rào, bờ mương lại chính là nguồn phụ cuối cùng của đàn lúc cây lớn đã tàn bông. Chừa lại một dải gần chỗ đặt thùng, và đừng đốt rác sát tổ: khói làm ong bỏ đi làm, có khi làm cả đàn hoảng loạn.

Hiểu lầm 4: «Phun thuốc bên vườn kia, không ảnh hưởng»

Cuối mùa khô cũng là lúc nhiều vườn cây ăn trái xử lý ra hoa, phun thuốc dưỡng, thuốc trừ sâu. Ong dú đói đúng lúc này lại càng bay sang những chỗ có hoa, kể cả vườn vừa phun. Nói chuyện với hàng xóm về giờ phun, đề nghị phun chiều muộn, tránh phun lên bông đang nở. Thấy xác ong rải trước cửa tổ đột ngột sau một ngày phun là nên dời thùng.

Hiểu lầm 5: «Hụt vài tuần, cho ăn bù là xong»

Cho ăn giúp đàn qua cơn, nhưng không thay được dự trữ đàn tự làm. Cho nhiều còn gây cướp mật giữa các tổ trong vườn. Việc đúng là chuẩn bị từ trước:

1. Cuối mùa khô, thu mật nhẹ tay hoặc tạm ngưng thu.
2. Không tách đàn trong vài tuần nắng gắt cuối mùa; chờ mưa đầu mùa, hoa về lại rồi tách.
3. Chỉ cho ăn khi đã thấy dấu hiệu rõ: ong về chân trơn nhiều ngày, thùng nhẹ đi, bọng phấn vơi.
4. Cho ít, đặt trong tổ, thu nhỏ cửa tổ, ngưng ngay khi có phấn về.
5. Đặt khay nước nông có sỏi gần thùng, thay hằng ngày.

Muốn biết vườn mình nên trồng thêm gì để lấp quãng hụt, xem mục Nguồn hoa địa phương; còn cách người nuôi trong vùng xoay xở qua mùa khô có ở Kinh nghiệm người nuôi.

Bù đàn và tìm nguồn tổ khi mưa về

Mưa đầu mùa là lúc đẹp nhất để tăng đàn ở miền Nam: hoa nhiều trở lại, trời ấm, tổ mới mau mạnh. Nếu muốn mua thêm tổ hoặc bán bớt mật dư, chợ mua bán ong dú là chỗ người nuôi trong vùng đăng tổ, đăng mật với nhau. Ngay trong miền Nam, trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng (Tây Ninh) có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Tổ giống cùng vùng khí hậu thì đỡ phải quen nước quen trời, thường bắt nhịp nhanh hơn.

Câu hỏi thường gặp