Lịch ra hoa miền Nam: bốn lớp hoa quanh năm cho ong dú

Người mới nuôi ong dú ở miền Nam hay hỏi: tháng nào là mùa hoa? Câu trả lời thật là gần như tháng nào cũng có, chỉ là mỗi tháng nhiều ít khác nhau và nằm ở những chỗ khác nhau. Vườn trái cây được xử lý ra hoa nghịch vụ, dừa trổ buồng liên tục, hàng rào bông giấy, cỏ dại ven kênh... ong dú bay vài trăm mét quanh thùng là đủ gom góp.

Cái khó ở miền Nam vì vậy không phải là tìm mùa hoa, mà là nhận ra mấy quãng hụt ngắn xen giữa và đừng để chúng đánh úp đàn yếu.

Bốn lớp hoa chồng lên nhau

Thay vì nghĩ theo tháng, dễ hiểu hơn nếu xem nguồn hoa quanh thùng như bốn lớp chồng lên nhau. Lớp nào mỏng đi thì lớp khác bù.

Lớp nền: dừa và cây quanh nhà

Dừa trổ buồng hoa gần như liên tục, mỗi cây vài buồng mỗi năm, nên ở vùng nhiều dừa ong luôn có chỗ lấy phấn. Thêm vào đó là bông giấy, hoa mười giờ, cây ớt, bụi chuối kiểng quanh nhà. Từng thứ không nhiều nhưng không bao giờ tắt hẳn.

Lớp vườn trái cây

Xoài, nhãn, chôm chôm, sầu riêng, bưởi, mít ở miền Nam nhiều nơi được xử lý cho ra hoa lệch vụ để bán trái giá tốt. Kết quả là trong vùng vườn tạp, tháng nào cũng có vài vườn đang nở. Mùa nở tự nhiên của nhiều loại vẫn dồn vào cuối mùa mưa sang đầu mùa khô.

Lớp hoa dại và ven kênh

Mưa xuống là cỏ dại, rau dại, cây bụi bờ kênh bung ra. Đây là lớp dày nhất trong mùa mưa nhưng cũng tàn nhanh nhất khi nắng gắt.

Lớp cây rừng và cây công nghiệp

Ở miền Đông có điều, cao su; ở vùng trũng có tràm. Những vùng này có thêm các đợt hoa lớn theo mùa, nhưng không phải nơi nào cũng có.

Những quãng hụt dễ bị bỏ qua

Quãng cuối mùa khô là đáng lo nhất. Nắng kéo dài, cỏ ven đường khô cháy, nhiều nơi dọn thực bì, ao mương cạn, nhiệt độ trong thùng phơi nắng tăng cao. Đàn không mất ngay nhưng chúa đẻ chậm lại và quân hao dần. Người mới hay sốt ruột mở thùng xem liên tục, mỗi lần mở là thêm một lần đàn phải sửa tổ và thêm cơ hội cho kiến.

Tự vẽ lịch hoa cho đúng chỗ mình

Miền Nam rộng, vườn ở ven Sài Gòn khác hẳn vườn ở miệt Tiền Giang hay rẫy điều Bình Phước. Cách nhanh nhất để có lịch đúng là tự đi một vòng bán kính chừng 300 đến 500 mét quanh chỗ đặt thùng và ghi lại.

1. Liệt kê các cây có nhiều trong vùng: dừa, loại trái cây nào, có lô điều, tràm, cao su không.
2. Hỏi nhà vườn gần nhất họ thường xử lý cho ra hoa vào tháng nào.
3. Mỗi tuần đứng trước thùng vài phút buổi sáng, ghi ong ra vào nhiều hay thưa, có mang phấn không.
4. Ghi ngày mưa lớn đầu mùa và ngày hết mưa.
5. Cuối năm đặt các ghi chép cạnh nhau là thấy rõ quãng nào dày, quãng nào hụt.

Muốn so với những gì người nuôi khác trong vùng đã thấy, xem thêm mục Kinh nghiệm người nuôi; còn chuyện chọn kiểu đặt thùng hợp với vườn nhà, phố hay rẫy thì có ở Mô hình nuôi phù hợp.

Nuôi trong phố khác nuôi ngoài vườn thế nào

Nhiều người ở thành phố đặt một, hai thùng trên sân thượng hay ban công. Lịch hoa ở đây phụ thuộc vào cây đường phố, công viên và chậu kiểng của cả khu. Nguồn thường mỏng nhưng ổn định, ít bị phun thuốc đồng loạt như vườn. Điểm cần chú ý là nhiệt: thùng trên mái tôn hay sân bê tông nóng rất nhanh vào tháng 3, tháng 4, nên phải có mái che riêng và chỗ thoáng.

Ngoài vườn thì nguồn dày hơn nhưng phập phù hơn, có lúc dồi dào khi vườn kế bên trổ hoa, có lúc hụt ngay sau khi họ phun thuốc. Giữ quan hệ tốt với nhà vườn xung quanh có giá trị hơn mọi bảng lịch.

Mua mật, mua tổ theo mùa cho hợp lý

Hiểu lịch hoa cũng giúp mua đúng lúc. Mật ong dú thu sau đợt hoa dày thường đặc và thơm hơn mật vét vào quãng hụt; mật ong dú vốn chua thanh, nhiều nước, mua về nên cất ngăn mát. Tổ giống thì nhận vào đầu mùa mưa, khi nguồn hoa đang lên, đàn mới dễ bám chỗ hơn là nhận giữa nắng cuối mùa khô. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, cũng nằm trong nhịp hai mùa này, có mật ong dú, tổ giống, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; muốn tận mắt xem đàn đi qua mùa khô ra sao thì có thể đăng ký tour tham quan, học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp