Canh tác dày đặc miền Nam: bốn tình huống giữ đàn ong dú

Ở miền Nam, đàn ong dú không phải lo rét, không phải lo mùa đông kéo dài. Nhiệt độ ổn định cả năm nên đàn lên nhanh, ong ra vào gần như ngày nào cũng tấp nập. Cái giá phải trả là vườn ruộng xung quanh cũng không có mùa nghỉ: lúa làm hai ba vụ, cây ăn trái xử lý ra hoa nghịch mùa, rau màu trồng gối nhau. Thuốc vì thế cũng được phun quanh năm.

Thay vì nói chung chung, bài này đi qua bốn tình huống người nuôi miền Nam hay gặp nhất, mỗi cái kèm việc làm cụ thể.

Tình huống 1: Nhà bên trồng sầu riêng

Sầu riêng là cây giá trị cao nên được chăm rất kỹ, đặc biệt lúc xử lý ra hoa, nuôi hoa và giữ trái non. Mùa hoa sầu riêng nở về đêm, phấn nhiều, ong dú cũng tìm tới vào sáng sớm. Rủi ro nằm ở chỗ những đợt phun nấm, phun sâu thường rơi đúng giai đoạn này.

Làm gì: hỏi chủ vườn lịch xử lý hoa trong năm. Đặt tổ ở phía vườn nhà xa hàng sầu riêng nhất, có hàng cây khác chắn ở giữa. Mùa hoa sầu riêng, quan sát đàn kỹ hơn các tháng khác.

Tình huống 2: Tổ đặt gần ruộng lúa

Ruộng lúa miền Tây và vùng ven đô làm nhiều vụ, mỗi vụ có vài đợt phun rầy, phun đạo ôn. Lúa không phải nguồn ăn chính của ong dú, nhưng bờ ruộng mọc đầy cỏ hoa, và đó lại là chỗ ong hay đến. Khi cả cánh đồng phun cùng ngày, bụi thuốc bám lên hoa ven bờ.

Làm gì: không đặt tổ quay mặt ra đồng. Đặt phía sau nhà, cửa tổ quay vào vườn tạp. Trồng một hàng rào cây ra hoa không phun giữa nhà và ruộng để ong có chỗ ăn gần hơn bờ ruộng.

Tình huống 3: Khu phố phun thuốc diệt muỗi

Đây là tình huống người nuôi ở thị trấn, ven đô hay quên. Mùa mưa là mùa muỗi, các đợt phun diệt muỗi phòng bệnh trong khu dân cư diễn ra định kỳ. Thuốc diệt muỗi diệt côn trùng nói chung, ong dú không ngoại lệ.

Làm gì: theo dõi thông báo của tổ dân phố. Đợt phun thường đi từng nhà, có thể nhờ đội phun bỏ qua khu đặt tổ hoặc phun xa. Ngày phun, che kín tổ như hướng dẫn ở bảng dưới. Phun muỗi là việc cần thiết cho sức khoẻ cả xóm, người nuôi chỉ nên xin phối hợp chứ không phản đối.

Tình huống 4: Chính vườn nhà mình cần phun

Nhiều nhà nuôi ong dú ngay trong vườn bưởi, vườn chôm chôm, vườn xoài của mình. Lúc này mình vừa là người nuôi vừa là người phun, nên chủ động được nhiều nhất.

Làm gì: ưu tiên các biện pháp không dùng thuốc trước như tỉa cành thông thoáng, bao trái, bẫy. Bắt buộc phải phun thì phun vào chiều muộn khi ong đã về tổ, tránh phun lúc cây đang nở hoa, và không phun cây đứng gần tổ. Súc bình xa tổ, đổ nước súc xuống chỗ đất không có vũng đọng.

Che chắn tổ khi biết trước ngày phun

Cách chặn cửa tổ chỉ dùng trong vài giờ và phải để tổ ở chỗ mát, thoáng. Đóng kín tổ giữa nắng trưa miền Nam là làm đàn ngộp, hại hơn cả thuốc.

Ghi chép để biết đâu là mối nguy thật

Sau một năm, người nuôi sẽ thấy rủi ro không đều: có đợt phun không ảnh hưởng gì, có đợt làm đàn hao rõ. Ghi lại ngày phun, kiểu canh tác, hướng gió và tình trạng đàn mấy ngày sau là cách duy nhất để biết chính xác. Nhiều kinh nghiệm thực tế từ người nuôi trong vùng được gom lại ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Nuôi ong dú ở miền Nam cho bền

Khí hậu miền Nam là lợi thế lớn, nên phần còn lại chủ yếu là chọn đàn khoẻ và chăm đúng cách. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ngay trong điều kiện vườn ruộng miền Nam, có tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Người mới có thể hỏi trại cách đặt tổ trong vườn cây ăn trái của mình. Khi đã có vài tổ, dùng app quản lý trại ong để ghi lịch phun quanh vườn và lịch kiểm tra từng đàn, khỏi phải nhớ trong đầu.

Câu hỏi thường gặp