Nuôi ong dú miền Nam: hợp tác với chủ vườn trái cây

Miền Nam có một lợi thế mà người nuôi ong dú nơi khác hay ganh: vườn cây ăn trái nối nhau, chôm chôm, nhãn, xoài, bưởi, sầu riêng, chuối, dừa, ra hoa gần như quanh năm, không có mùa rét để lo. Nhưng cũng vì vườn dày như vậy, đàn ong dú của một nhà thường kiếm ăn trong vườn của năm, bảy nhà khác.

Nên khi nói tới hợp tác ở miền Nam, không chỉ là người nuôi với người nuôi. Người có mặt quan trọng nhất trong câu chuyện thường là chủ vườn — người không nuôi con ong nào nhưng quyết định ong sống tốt hay chết vì một đợt xịt thuốc.

Ba người trong một câu chuyện hợp tác

Người nuôi ong dú

Cần chỗ đặt tổ có bóng mát, có hoa quanh năm, và quan trọng nhất là ít bị thuốc. Đổi lại, họ mang tới ong thụ phấn cho vườn và đôi khi chia lại chút mật.

Chủ vườn trái cây

Nhiều chủ vườn ở Nam Bộ đã thấy rõ khi có ong quanh vườn thì hoa đậu trái đều hơn. Cái họ ngại là phải đổi thói quen xịt thuốc hoặc bị ong làm phiền khi đi làm vườn. May là ong dú không có ngòi đốt, nên chuyện sau gần như không thành vấn đề.

Người nuôi khác trong cùng khu

Họ chia chung nguồn hoa, chung rủi ro thuốc, và cũng là người bù giống, giới thiệu khách khi mình hết hàng.

Gửi tổ trong vườn người khác: thỏa thuận những gì

Nhiều mối hợp tác hỏng không phải vì ai xấu, mà vì lúc đầu nói chưa rõ. Dù chỉ là thỏa thuận miệng giữa hàng xóm, nên đi qua đủ những điểm dưới đây; ghi vào một tờ giấy hai bên giữ là tốt hơn.

Theo hai mùa mưa nắng

Mùa nắng (khoảng cuối năm tới giữa năm): nóng, khô, nhiều cây trổ bông. Lúc này chủ vườn cũng hay xịt thuốc để giữ hoa, giữ trái, nên đây là mùa phải báo nhau nhiều nhất. Người nuôi trong nhóm cũng nên chia nhau giữ vài chỗ nước sạch có bóng mát quanh khu, vì ong của nhà nào cũng tìm tới uống.

Mùa mưa (khoảng giữa năm tới cuối năm): ẩm, kiến lên nhiều, tổ đặt sát đất dễ ngấm nước. Nhóm đi xem tổ cho nhau đầu mùa để kê lại thùng cao, chặn đường kiến, sửa mái che. Những vườn ven sông, kênh rạch cần để ý thêm mùa nước nổi. Chi tiết ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Đổi giống trong nhóm thay vì mua lẻ khắp nơi

Vì miền Nam không có mùa đông khắc nghiệt, đàn ong dú khỏe thường đủ mạnh để tách vài lần trong năm. Nhà nào có đàn đông, đủ nhộng thì tách; nhà mới vào nghề hoặc vừa mất đàn thì nhận. Giống từ vườn bên cạnh đã quen đúng loại hoa, đúng kiểu nắng mưa ở đó. Nhân đàn luôn bằng tách tổ đàn nuôi, không đi bắt tổ ong dú trong hốc cây, bọng tre ngoài tự nhiên.

Nhiều mô hình nuôi xen vườn của người miền Nam được viết ở chuyên mục Mô hình nuôi phù hợp.

Bán tại chỗ: giới thiệu khách cho nhau trước

Bước đầu tiên của mua bán chung không phải là gom mật về một chỗ, mà là khi nhà mình hết hàng thì chỉ khách qua nhà kế bên. Làm vậy vài tháng, cả nhóm biết mật nhà ai ổn định, ai đóng chai cẩn thận. Từ đó mới tính chuyện nhận đơn lớn cùng nhau.

Mật ong dú chua thanh, nhiều nước, miền Nam lại nóng ẩm, nên rất dễ lên men nếu chai không khô hoặc để ngoài trời. Khi đã bán chung, nhóm cần một quy ước gọn: thu khi bọng đã kín, lọc sạch, chai khô, cất ngăn mát, mỗi chai ghi rõ vườn nào, ngày thu.

Khi nhóm cần giống khỏe hoặc muốn học cho bài bản

Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nằm ngay trong vùng nắng mưa của miền Nam, có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi — xem tại ongquy.com. Người mới muốn tận mắt xem cách đặt tổ dưới tán cây, cách tách đàn và cất mật có thể đi tour học thực hành tại trại rồi về làm cùng nhóm.

Câu hỏi thường gặp