Cây nên tránh gần tổ ong dú ở vườn miền Nam

Ở miền Nam, ít ai nghĩ tới chuyện «cây nên tránh» khi đặt tổ ong dú, vì vườn nào cũng xanh, mùa nào cũng có hoa. Thường chỉ khi đàn có dấu hiệu lạ mới bắt đầu đi tìm nguyên nhân: ong chết rải rác trước cửa, kiến bu kín nắp thùng, mối ăn lên chân kệ. Lúc đó nhìn kỹ lại quanh tổ, thủ phạm rất hay là một cái cây, hoặc là cách cái cây đó được chăm.

Bài này đi ngược từ dấu hiệu của đàn về cái cây gây ra nó. Ai đang có tổ thì đối chiếu được ngay; ai sắp đặt tổ thì biết trước mà tránh.

Đi ngược từ dấu hiệu về cái cây

Vườn trái cây và các đợt phun

Vườn xoài, sầu riêng, chôm chôm, nhãn ở miền Nam thường được chăm theo từng đợt: xử lý ra hoa, giữ bông, nuôi trái. Mỗi đợt có thể kèm thuốc. Cây không có lỗi, lịch phun mới là vấn đề. Nếu tổ nằm ngay dưới tán, thuốc rơi lên thùng, đàn mang về cả phấn hoa có dư lượng.

Người có vườn nhà thì chủ động được: chọn khu tổ ở góc vườn ít phun nhất, che cửa tổ từ sáng sớm ngày phun. Nếu vườn hàng xóm phun, đặt tổ về phía xa vườn đó và hỏi trước ngày phun.

Kiến vàng: chuyện riêng của vườn miền Nam

Nhiều vườn cam, quýt, bưởi ở miền Nam và miền Tây giữ hoặc nuôi kiến vàng để kiến bắt sâu cho cây. Với cây ăn trái đó là cách hay. Nhưng với tổ ong dú thì kiến vàng là mối nguy trực tiếp: kiến canh cửa tổ, bắt ong, có lúc kéo vào phá. Không thể vừa nuôi kiến vàng trên cây vừa đặt tổ ong dú dưới tán cây đó.

• Đặt khu tổ ở phần vườn không có cây có tổ kiến vàng.
• Cắt mọi cành từ cây có kiến vàng vươn về phía kệ.
• Không dùng dây hay sào nối giữa các cây gần khu tổ, kiến vàng đi theo đó rất nhanh.

Mối và chuyện lá rụng

Khí hậu nóng ẩm quanh năm làm mối hoạt động mạnh. Mối không phá ong dú trực tiếp như kiến, nhưng ăn chân kệ gỗ, ăn đáy thùng gỗ, làm thùng nghiêng hoặc thủng. Mối tìm tới chỗ có gỗ mục và lá ẩm. Gốc cây chết chưa nhổ, đống lá rụng dồn lại dưới cây lớn là chỗ mối ưa. Kê chân kệ bằng gạch hoặc bê tông, quét lá quanh khu tổ đều đặn và nhổ gốc mục gần đó.

Chuyện chống kiến, mối cho kệ tổ được chia sẻ nhiều ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Mùa mưa: tán dày và bụi rậm

Mùa mưa ở miền Nam kéo dài nhiều tháng, mưa chiều gần như ngày nào cũng có. Thùng đặt dưới tán dày hay cạnh bụi chuối, bụi tre sẽ ẩm lâu, nắp mốc, ong phải tốn sức giữ khô tổ. Ong dú vẫn cần bóng mát buổi trưa trong mùa khô, nên cách hợp lý là bóng vừa phải, có mái che mưa riêng, và phía đông để thoáng cho nắng sáng.

Muốn biết trong vùng nên giữ những cây nào để ong có ăn quanh năm, đọc thêm mục Nguồn hoa địa phương.

Bắt đầu với đàn khỏe và chỗ đặt đúng

Nhiều đàn yếu không phải vì giống mà vì đặt sai chỗ ngay từ ngày đầu. Chọn được góc vườn không phun, không kiến vàng, thoáng gió rồi hãy nhận tổ. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng cách tách đàn, cùng mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai muốn xem tận nơi cách trại kê kệ, chống kiến, che mưa thì có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp